Yolanda López, sobre 'O ring': Escribir algúns poemas foi coma dar golpes contra un saco

O ring/El ring

Falamos con Yolanda López sobre o seu décimo poemario O ring/El ring, publicado en versión bilingüe (galego-castelán) na editorial Olé Libros (2025).

A obra está composta por dezasete asaltos e un desempate a xeito de puxilato poético no que os rounds se compoñen de afiados e cortantes versos.

Parabéns por esta obra vangardista e orixinal, Yolanda, e grazas por adicarnos un anaco do teu tempo para esta entrevista.

1. Gustaríanos saber como xurdiu a idea de facer este paralelismo co boxeo. Fálanos dos retos e dificultades que tiveches a hora de levar a cabo esta performance poética.

A miña intención fundamental non era manter un paralelismo estrito co boxeo, senón usar algúns elementos do deporte en cuestión para facer referencia á loita coas adversidades da vida, coa, ás veces, non desexada soedade. Malia ese combate cun mesmo, tamén hai un público, o lector, que a través do ego poético tamén se transforma, e viceversa, cito:

23:58. Nocaut.

Soa. Silencio. Todo ao redor. Nada.

Intemperie. Atópome coa inmensidade

de sonidos lonxanos.

Refágome en min a través de vós.

Non teño moitas fontes no referente a este deporte. Vin tres películas cautivadoras sobre o tema: Million Dollar Baby, Toro Salvaxe e Cinderella Man. E lembro que hai anos practiquei un tempiño aerobox para liberarme do estrés. Escribir algúns destes poemas foi coma dar golpes contra un saco, botar puños fora e sacudir as entrañas, un verdadeiro exercicio contra a ansiedade. Na literatura en xeral non son de forzar o que escribo influenciada por referentes, aínda que no subconsciente sempre están aí. Eu deixome sorprender pola propia poesía, polos seus relampos e tronos, non busco artificialmente os meus versos, e se hai algo que me define é esa fusión do corporal co metafísico,  do íntimo co político,  dun xeito que abrolla con espontaneidade. A poesía é resiliencia, combate interior, facer xogada ao último erro para, en consecuencia, vencer.

2. Contra qué, entón, ten lugar a loita escenificada na obra? É unha loita contra o medio ou contra as propias limitacións do ser?

A poesía en certo senso é violencia porque rompe algo dentro de nós, aínda que mais ben rompe algo dentro do regulamentado, do que a sociedade considera como norma. É dicir, a través da linguaxe poética facemos arquitectura volátil e disparo necesario. Esa ruptura co imposto a través do verso  lévamos a reconstruírmonos como poetas.

De feito, neste libro hai destrución e reconstrución continua, loita e sutura. Falamos dunha historia tanto de ascenso como de supervivencia. Ascender para sobrevivir, sobrevivir para ascender.

Nas relacións humanas por suposto hai combate e rounds perdidos. Este capitalismo atroz no que vivimos estou convencida de que conleva a unha deshumanización evidente que deriva nunha  complicación das relacions. O tempo váisenos nas pantallas, no traballo, no consumismo, deixando de lado a verdadeira comunicación. Nunca o ser humano estivo tan só, e non me refiro a soedade desexada.

3. Intentando retomar o fío anterior, fálanos da identidade real, do que se esconde tras o nome de verbas como ring, asalto, cordas, crochet, locutor.

Decidin saltar ao cuadrilátero da vida para vencer ás adversidades a través da poesía, loitar contra a miña propia soedade para vencer á dor, as veces, inevitable. No boxeo sempre hai un vencedor despois de moita suor e moito sangue; neste libro é o mesmo ego poético quen, tras combater contra os seus infortunios, finalmente gaña os rounds con tesón. Hai caídas, contragolpes, puños rebeldes, mais o triunfo ao final de cada texto é evidente. O triunfo de que? Do autocoñecemento, da toma de conciencia, da introspección da alma e metamorfose interior.

 Cada un dos poemas está encabezado por un elemento representativo do deporte do boxeo: o locutor, a corda, a luva, o guante, ata desembocar na caída, o tabique, o animal de tiro, o punto de fuga. Trátase de asaltos onde hai combate físico, mais tamén crise, revelación.

 Percébese paralelismo entre boxeo e xadrez para enfatizar a loita contra un mesmo e a soedade ata chegar ao equilibrio da alma grazas á resistencia ante a dor, conlevando á arte de vencer: o xaque mate á morte e á tristeza.

 Falamos de poesía de identidade, existencialista, vangardista, rompedora, onde predomina un estilo expresionista, surrealista e onírico de elevada intensidade. O árbitro, o locutor, a boxeadora, a xuíza, son personaxes indispensables neste libro-combate, onde a pena se respira, ela mesma cuspe versos de sangue nun campo de batalla e redención.

 A bota salta a corda atravesando silencios empoderados, ata  golpear no saco da tristeza e a angustia efémeras, porque como escribe no prólogo Mila Villanueva hai un desexo de lanzar luz sen negar a sombra.

4. Nos poemas de O ring hai como unha dualidade do ser, coma un desdobramento da conciencia que loita fronte a conciencia observadora, non si? Fálanos da intención última da obra, do obxectivo final, de cara ao público, desta escenificación poética.

A idea de que todos libramos unha batalla no noso propio ring. Non se alaba a dor, non se ensalza, mais tampouco se nega, acéptase como parte da vida, como parte dunha transformación. Trátase de aprender a habitar a dor con outra ollada. O que é evidente é que este libro non busca calmar nin relaxar,  non é nin un spa poético nin un balneario literario, hai que lelo e sentilo co corpo, coas fendas brutais da alma, porque é unha introspección á mesma, unha viaxe ao interior das nosas emocións máis intensas.

5. Cres que conseguiches os teus obxectivos? Cal foi a túa sensación tras rematar O ring/ El ring. Fálanos da acollida que está a ter o libro.

Síntome realizada nestes últimos versos:

-a arte de vencer / queda por vivir o indestructible / inmunizada no silencio de min mesma / cara a fortaleza / do que os golpes / deixaron atrás

Quizais o golpe máis duro do libro é o de Desempate, pois é o round máis longo e intenso que leva ao desenlace final. Como acontence no boxeo, a maior avance, máis emoción.  De feito é un poema con cronoloxía ascendente en minutos, hai unha progresión de estados de conciencia, a voz poética vai atravesando fases de cansancio, lucidez, furia, desdobramento, intuición ata chegar ao nocaut.

É o rexurdir-triunfo, o triunfo-fulgor, o nocaut da mágoa, o voo, a loita combativa, o triunfo que se achega, esa fortaleza que abrolla ceibe: a verdadeira liberación da introspección e da alma…Porque todo o que a vida nos arrebata, recuperámolo noutras formas: recollemos os anacos dese espello onde acaba por latexar a flor.

O que si podo engadir é que, de toda a miña obra poética, este libro é o que está a ter mellor acollida, tanto por parte da crítica literaria, como por parte do lector. Non hai queixa.

6. Fálanos da razón pola que optaches por publicar en formato bilingüe. Cres que no panorama literario galego non é doado alcanzar visibilidade ou chegar ao público en xeral?

Si, é unha edición bilingüe. Algúns poemas foron escritos primeiro en galego e outros en castelán, e posteriormente todos traducidos por min. A miña voz é a mesma nas dúas linguas, mais cando vivía en Madrid e non estaba en contacto co galego, o castelán saía con maior espontaneidade e fluencia. Hoxe en día gosto de escribir nas dúas linguas no que a lírica se refire. Fun criada en castelán, non en galego, pero gosto moito das linguas, e por suposto tamén sinto o galego como a miña lingua materna.

O que está claro é que si es un autor bilingüe non é doado ter visibilidade en Galiza onde teñen prioridade autores monolingües, mais, paradoxalmente, consegues moita máis visibilidade no resto da península. Non é este un xeito de promocionar a nosa lingua fora das nosas fronteiras? Non hai dúbida. Este libro estivo á venda nas feiras do libro de Valencia e de Madrid e houbo bastantes vendas. Non obstante, sendo un libro escrito tamén en galego, a editorial non conseguiu nin sequera que se puxera á venda en ninguna feira do libro en Galiza e na miña opinión, o galego ten que rachar muros, viaxar, cruzar límites. Outro tema xa sería o das subvencións gubernamentais, pois deberían aumentar para a literatura en galego, de ese xeito, moitos autores non nos veriamos forzados a publicar en editoriais madrileñas ou valenciás se non desexamos sufrir perdas económicas.. É un tema moi complexo.

7. Moitas grazas, Yolanda. Antes de despedirnos, queremos saber si podes adiantarnos algo sobre novos proxectos nos que andes metida ou che gustaría embarcarte nun futuro próximo.

Polo de agora seguir promocionando este libro. O sábado 18 de xullo teño reservado un stand para a miña obra artística e literaria, incluida O ring, na V Feira da Cultura en Camiño na localidade de Miño (A Coruña), un evento de gran acollida. Estades todos convidados!

Despois toca descansar, pois levo unha tempada de moito estrés literario, por así dicilo. Moitas grazas a ti.

Yoli López

 

Yolanda López

 Nada en Ourense. É funcionaria de carreira, xestora na Administración de Xustiza. Licenciada e DEA en Filoloxía inglesa, técnica superior en turismo, tradutora e ilustradora pola Escola de Artes e Oficios de Ourense e a Escola Crearte de A Coruña, adicouse ao ensino medio e universitario. Realizou a tesiña sobre a escritora sureña Eudora Welty. Foi investigadora nas universidades de Santiago de Compostela, A Coruña, Castilla-La Mancha, Swansea e Birmingham (UK), Virginia e Mississippi (USA), así como no Centro Ramón Piñeiro, onde colaborou con diferentes ponencias e artigos de ensaio. 

 É autora de once poemarios individuais e dúas plaquettes. Galardoada con numerosos premios literarios nacionais e internacionais, textos da súa autoría aparecen en moitos libros colectivos. Publicou poemas, relatos e artigos de opinión en xornais e revistas literarias diversas. Colaborou no equipo de traballo do manual Niveis de Competencia en Lingua Galega da Xunta de Galicia. Formou parte do programa de recitais Poesía Nova da Comunidade de Madrid. Participou en recitais benéficos e en homenaxes a intelectuais. Impartiu obradoiros literarios e foi membro xurado de certames para mozos. Participou en espectáculos de videopoesía, pintura, fotografía, música e danza. Formou parte dos grupos literarios Bilbao e Poekas de Vallecas de Madrid.

Segundo as súas verbas: Escribir é fecundar a vida e deixar preñada a nosa morte, porque a poesía é arquitectura volátil e disparo necesario.

(Entrevista anterior. Yoli López: Pecado mortal. O dardo contra a pedra)